Porady

Leczenie miejscowe

Dotychczas nie przeprowadzono badania, które wskazałoby najskuteczniejszy sposób leczenia odleżyn. Poniższy przegląd został oparty na wynikach badań przeprowadzonych na zwierzętach oraz u ludzi. wiele badań wskazuje, jakich metod nie powinno się stosować, inne badania natomiast dowodzą przewagi jednej metody nad drugą. Gdy bada się skuteczność nowego rodzaju opatrunku, pojawia się problem braku standardowego odniesienia. W praktyce klinicznej leczenie, które powinno powodować wolniejsze gojenie, może u danego pacjenta dać lepszy wynik. Często spotykanym tego przykładem może być chory, u którego po zmianie opatrunków wysychających z 0,9% NaCl na opatrunki okluzyjne gojenie ulega zahamowaniu do czasu powrotu do poprzedniej metody leczenia. Poniżej zostaną przedstawione powszechnie przyjęte zasady leczenia odleżyn. konieczne są dalsze badania w celu ustalenia, jakie powinno być idealne wilgotne środowisko sprzyjające gojeniu, gdyż na rynku pojawiają się coraz to nowe materiały opatrunkowe, których skuteczność nie została zweryfikowana w odpowiednio przeprowadzonych próbach klinicznych.

Pierwszym etapem w leczeniu odleżyn ( oczywiście po zniesieniu ucisku) jest usunięcie tkanek martwiczych. Można to wykonać operacyjnie, mechanicznie, za pomocą czynników osmotycznych, enzymów, a nawet larw much. Tkanki martwicze nie pozwalają na obkurczanie się rany i naskórkowanie, a równocześnie stanowią podłoże dla rozwoju bakterii. Najskuteczniejsza metodą usuwania tkanek martwiczych jest wycięcie ich skalpelem. Nową metodą jest waporyzacja tkanek laserem CO2; zaleta lasera jest możliwość usunięcia zarówno martwych tkanek miękkich, jak i tkanki kostnej. Wysychające opatrunki nadają się do usuwania niewielkich ilości tkanek martwiczych pozostałych po chirurgicznej nekrektomii. Opatrunków tych nie należy stosować na czyste rany, gdyż usuwają również tkankę zdrową. Hydroterapia wymaga zaangażowania wykwalifikowanego personelu i zwykle jest konieczna. Samoistna demarkacja pod opatrunkiem okluzyjnym jest procesem powolnym, dlatego też wskazane jest wcześniejsze chirurgiczne usunięcie tkanek martwiczych. Oczyszczanie enzymatyczne rany, z użyciem trypsyny, papainy czy kolagenazy, wymaga wielokrotnego stosowania i jest droższe od wyżej opisanych prostych metod.

Nie jest możliwy przegląd zalet i wad wszystkich opatrunków, płynów, maści i wywarów, proponowanych do stosowania w leczeniu odleżyn. Zostaną jedynie podane ogólne zasady postępowania oraz wymienione często stosowane substancje, których należy unikać ze względu na ich szkodliwość. Publikacje dotyczące leczenia odleżyn obejmują szereg badań nie kontrolowanych oraz badań, w których potencjalnie skuteczne opatrunki porównywano z opatrunkiem „kontrolnym” zawierającym substancje szkodliwe. Paradoksalnie – obiektywną ocenę utrudnia żywe zainteresowanie zespołu leczącego każdą nową metodą leczenia odleżyn. przykładem może być badanie, w którym stosowano urządzenie rzekomo emitujące fale elektromagnetyczne – zostało uznano przez personel medyczny za skuteczne. ponadto sam fakt prowadzenia badania naukowego zwiększa zaangażowanie personelu, dzięki czemu wszystkie odleżyny będą się lepiej goić, niezależnie od zastosowanej metody.

Zainteresowanie leczeniem ran w środowisku wilgotnym wzbudziły badania Wintera prowadzone na świniach. Wykazał on, że zwiększona wilgotność pobudza naskórkowanie, które z kolei pobudza wzrost leżącej pod naskórkiem tkanki łącznej. Efekt ten został potwierdzony u ludzi przez Hinmana i Maibacha; opisali oni niekorzystny wpływ strupa, powstającego w trakcie gojenia rany na powietrzu, na naskórkowanie. Knighton wykazał, że obniżenie ciśnienia parcjalnego tlenu pod opatrunkiem okluzyjnym pobudza angiogenezę. Alvarez i wsp. w doświadczeniach na zwierzętach porównywali wyniki leczenia z zastosowaniem hydrokoloidów, opatrunków wysychających, błon poliuretanowych i leczenia bez opatrunku.108 badacze ci potwierdzili korzystny wpływ wilgotnego środowiska na gojenie ran oraz zwrócili uwagę na uszkodzenia młodego naskórka podczas zdejmowania opatrunków z błony poliuretanowej lub gazy. Kilka badań było poświęconych problemowi rozwoju zakażenia pod opatrunkiem okluzyjnym. Częstość rozwoju zakażenia odleżyn leczonych opatrunkiem okluzyjnym jest mała; chroni on ranę przed dostępem bakterii z zewnątrz. Opatrunków okluzyjnych nie powinno się stosować na rany masywnie zakażone. Falanga w pracy przeglądowej podał wskazania do stosowania poszczególnych rodzajów opatrunków okluzyjnych. Zbyt wczesne usunięcie opatrunku może spowodować uszkodzenie młodego naskórka, dlatego gdy ziarnina nie pokrywa się naskórkiem, należy zmienić opatrunek na nie przylegający do rany. Nie można przykładać opatrunku okluzyjnego na otaczającą owrzodzenie skórę objętą silnym procesem zapalnym. Opatrunki hydrokoloidowe mają umiarkowaną przewagę pod względem kosztów leczenia nad opatrunkami z gazy nasączonej 0,9% NaCl. w przypadku owrzodzeń, w których dnie odsłonięte są mięśnie, ich skuteczność jest taka sama. Ostatnio w USA wprowadzono materiały opatrunkowe z alginianem wapnia – polisacharydem uzyskiwanym z brązowych glonów morskich. Maja one znaleźć zastosowanie w ranach z dużą ilością wysięku, ale nie udokumentowano jeszcze ich skuteczności. W dotychczasowych badaniach nad opatrunkami okluzyjnymi i wilgotnymi pacjenci nie byli dobierani pod względem stanu odżywienia, badania te nie dają także odpowiedzi na pytanie, jaki opatrunek będzie najkorzystniejszy u danego chorego.

U chorych z odleżynami należy zachować dużą ostrożność przy zalecaniu preparatów do stosowania miejscowego. Betadyna, środek antyseptyczny zawierający jod, może ulec wchłonięciu przez skórę lub błonę śluzową, co prowadzi do wzrostu stężenia jodu w surowicy.118-120 Wchłonięcie jodu może wywołać kwasicę metaboliczną, hipernatemię, hiperosmolaryczność osocza i niewydolność nerek; obserwowano również nadczynność i niedoczynność tarczycy. Betadyna (1%) działa toksycznie na fibroblasty, podobnie jak 3% woda utleniona, 0,5% podchloran sodu i 0,25% kwas octowy; substancji tych nie powinno się stosować w leczeniu odleżyn.
Antybiotyki stosowane miejscowo, takie jak bacytracyna, sól srebrowa sulfadiazyny oraz preparaty złożone zawierajace neomycynę, bacytracyne i polimyksynę B mogą pobudzać naskórkowanie, czego nie da się wytłumaczyć działaniem przeciwbakteryjnym. Chociaż nie ma doniesień bezspornie dowodzących korzystnego wpływu antybiotyków stosowanych miejscowo na gojenie odleżyn, moje obserwacje kliniczne wskazują na ich skuteczność w przypadku owrzodzeń powierzchniowych, gdy są stosowane z nie przylegającym opatrunkiem. Antybiotyki stosowane miejscowo są szczególnie skuteczne w leczeniu płytkich odleżyn, których nie można pokryć opatrunkiem okluzyjnym lub gdy opatrunek okluzyjny nie przynosi pożądanego efektu. Szereg badań poświęcono zastosowaniu stymulacji elektrycznej w leczeniu odleżyn. Ostatnio dokonano ich przeglądu. Większość tych badań nie była odpowiednio kontrolowana bądź też obejmowały zbyt małą liczbę pacjentów. Do chwili obecnej metoda ta nie znalazła zastosowania w praktyce klinicznej i wymaga dalszych badań w celu określenia skuteczności i związanych z nią kosztów.

Real Olsztyn

Zajmujemy się profilaktyką odleżyn od 1992 roku. Współpracujemy w Polsce z wieloma organizacjami i szpitalami. Od 1997 roku bierzemy czynny udział w pracach European Pressure Ulcer Advisory Panel z siedzibą w Pradze.

KONTAKT Z NAMI

ul. Żołnierska 16 pok. 805
10-561 Olsztyn

Telefon: 89 533 10 13
Email: real@real.olsztyn.pl